Nerwica serca

Czy kiedykolwiek zdarzyło się Państwu odczuwać silny niepokój połączony z uczuciem duszności, kołatania serca, bólami w klatce piersiowej czy zawrotami głowy? Jeśli tak, to zapewne łatwo możecie sobie Państwo wyobrazić stan, w którym każdy, nawet najmniejszy, stres wywołuje tego typu dolegliwości. Potocznie taki stan nazywany jest „nerwicą serca”.

Nerwica a serce

Zastanówmy się chwilę nad trafnością tego pojęcia. Termin „nerwica” jest synonimem lęku, w połączeniu z drugim członem nazwy sugeruje więc, że serce osoby cierpiącej z powodu tego zaburzenia jest „znerwicowane”, zbyt podatne na stres. Co ma jednak sam mięsień sercowy z nim wspólnego?

W sytuacjach stresu nasz organizm wydziela wiele hormonów – adrenalinę, noradrenalinę, kortyzol – których zadaniem jest taka modulacja zasobów naszego organizmu, by jak najlepiej, jak najefektywniej mógł on obronić się przed zagrożeniem. Serce zaczyna mocniej bić, ciśnienie krwi wzrasta, krew płynie do mięśni, co umożliwia organizmowi jak najlepszą reakcję typu „walki” lub „ucieczki”, a tym samym uniknięcie lub zniwelowanie prawdopodobieństwa doznania urazu.

Kiedy jednak sytuacji takich było wiele w naszym życiu, a my nie znaleźliśmy odpowiedniego sposobu radzenia sobie w nich, doznajemy frustracji – uczucia, iż każde kolejne, nawet mniej stresujące, zadanie wydaje się przerastać nasze możliwości i wywołuje podobne objawy. Z biegiem czasu, jeśli taki stan rzeczy się utrzymuje, wystarczający do wywołania tego typu dolegliwości jest już niewielki bodziec, który uprzednio był dla nas obojętny, teraz jednak kojarzy się nam z sytuacją bólu i cierpienia.

Tolerancja na stres spada, lęk w tych chwilach rośnie, a nasz organizm reaguje nadwrażliwie w sytuacjach niegdyś emocjonalnie obojętnych.

Znerwicowane serce

Mięsień sercowy ma w gruncie rzeczy niewielkie możliwości autoregulacyjne. Posiada oczywiście tzw. rozrusznik, czyli grupę komórek nerwowych, które wysyłając cykliczne impulsy, utrzymują równy, miarowy jego rytm. Jest również zdolny do produkcji niewielkiej ilości hormonów. Większą rolę w regulacji tempa pracy serca odgrywa jednak ośrodkowy układ nerwowy. Dzięki docierających do niego informacji (np. z oczu, uszu, skóry, jamy brzusznej) jest w stanie regulować rytm serca na drodze produkcji hormonów bądź też bezpośredniego pobudzenia drogą nerwów docierających do mięśnia sercowego.

Zauważono, że w zależności od reakcji człowieka na sytuację stresową, jego organizm może reagować w różny sposób. Wzrost tętna i ciśnienia krwi, uczucie duszności, uczucie „guli w gardle”, pocenie i zaczerwienienie skóry, nudności, drżenie rąk i głosu są tzw. wegetatywnymi objawami lęku (czyli takimi, które swój wyraz znajdują w reakcjach różnych narządów wewnętrznych). Często pojawiają się w reakcjach na stres. Jeśli są wybitnie nasilone, mogą prowadzić do odczuwania dyskomfortu, a wręcz cierpienia i być oznaką zaburzeń lękowych. Lęk w dużej mierze jest kierowany naszymi emocjami.

Podobnie w przypadku „nerwicy serca”, możemy mówić o problemach lękowych lub emocjonalnych, które znajdują swój wyraz w reakcji ciała.

Problem ten zauważyli jako pierwsi antyczni badacze – Plutarch i Cycero. Z biegiem czasu i rozwoju nauk medycznych pojawiły się na ten temat pierwsze prace naukowe. Da Costa opisywał reakcje stresowe u żołnierzy wojny secesyjnej w USA, Oppenheim – podobne doznania u ofiar wypadków komunikacyjnych w XIX wieku.

Podczas pierwszej wojny światowej dostrzeżono wagę problemu – wielu żołnierzy było niezdolnych do walki właśnie z powodu zaburzeń związanych ze stresem. Powstało pojęcie „szoku artyleryjskiego” (ang. shell shock) na określenie tego stanu, jednakże wówczas uważano, że ma on związek z uszkodzeniami organicznymi – mikrourazami mózgu. Zespół objawów, na które skarżyli się żołnierze długotrwale przebywający na froncie, określano mianem „serca żołnierskiego”. W późniejszym czasie zmodyfikowano tę nazwę na termin „nerwica serca”. Dziś wiemy, że zaburzenia takie wynikają z przyczyn emocjonalnych.

Klasyfikuje się je zazwyczaj jako zaburzenia lękowe, w tym: zaburzenia lękowe z napadami lęku, reakcje na ciężki stres (ang. Acute Stress Disorders, ASD), zaburzenia stresowe pourazowe (ang. Post-Traumatic Stress Disorders, PTSD), zaburzenia lękowe występujące pod postacią somatyczną (ang. Somatoform disorders) lub inne.

Podłoże psychogenne nerwicy serca

Oczywiście nie – lęk jest typową reakcją na ból i często pojawia się w sytuacjach ogólnego pobudzenia organizmu.

Stąd takie stany wymagają zawsze w pierwszej kolejności różnicowania z chorobami somatycznymi (m.in. choroby serca, nadnerczy, niedokrwistość, hipoglikemia, zaburzenia hormonalne). Objawy więc są niespecyficzne, często kojarzone z zawałem serca, który oczywiście również trzeba wykluczyć. Dopiero po przeprowadzeniu niezbędnych badań możemy stwierdzić lub wstępnie wykluczyć podłoże emocjonalne tych problemów zdrowotnych. W przypadku gdy doświadczają Państwo podobnych objawów, należy zwrócić się o poradę lekarską.

Leczenie nerwicy serca

Każdy tego typu stan, czy to spowodowany chorobą somatyczną, czy zaburzeniami emocjonalnymi, można skutecznie opanować. W przypadku tych drugich wybór metod leczenia dotyczy podjęcia psychoterapii lub przyjmowania leków (leki przeciwlękowe, leki hamujące objawy wegetatywne lęku).

Nieleczone zaburzenia lękowe mają zazwyczaj tendencję do narastania, niekiedy w ich przebiegu pojawiają się stany depresyjne, zaburzenia snu, uzależnienia, myśli samobójcze. Problem pogłębia się. Warto więc zastanowić się, czy nie lepiej byłoby znaleźć rozwiązanie, już w momencie gdy zauważymy pojawienie się tego typu objawów.


Bibliografia

Dudek D., Grabski B., Jaeschke R., Siwek M., Lęk w zaburzeniach psychicznych, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Kraków 2011, ISBN 978-83-86826-00-2
Fajkowska M., Szymura B., LĘK: geneza, mechanizmy, funkcje, SCHOLAR, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7383-343-2
Bryńska A. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego, Kraków 2007, ISBN 83-233-2254-2
Rachman S. Zaburzenia lękowe - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, ISBN 83-89574-54-3