Osobowość wieloraka – prawda czy mit?

Osobowość wieloraka to termin, który budzi wiele kontrowersji. Jedni naukowcy twierdzą, że takie zaburzenie faktycznie istnieje, inni poddają to w wątpliwość. Jeszcze inni dopatrują się przyczyn dziwacznego zachowania osoby z powyższą diagnozą w opętaniu. Nie ma jednak wątpliwości, że osobowość wieloraka jest fascynującym zagadnieniem medycznym. Jednak na czym dokładnie polega osobowość wieloraka i czy można ją leczyć?

Co to jest osobowość wieloraka?

Osobowość wieloraka (Multiple personality; DID - Dissoiative Identity Disordes) nazywana jest również osobowością mnogą, osobowością naprzemienną, rozdwojeniem jaźni czy rozdwojeniem osobowości. Osobowość wieloraka jest zaburzeniem dysocjacyjnym, co oznacza, że osoba w sposób nieświadomy przejawia szereg nieprzyjemnych dolegliwości fizycznych, które ułatwiają jej ucieczkę od trudnych myśli i uczuć. Przykładem takiego zaburzenia dysocjacyjnego (niezwiązanego z rozdwojeniem jaźni) może być utrata wzroku bez żadnej organicznej przyczyny. Osoba nie kontroluje tego, nie chce utracić wzroku, ale taka reakcja coś jej ułatwia. W dość zabawny sposób, acz bardzo realistyczny, ukazane to było w jednym ze słynnych filmów Woody’ego Allena.

Zaburzenia dysocjacyjne

W zaburzeniach dysocjacyjnych w nieoczekiwanym momencie może dojść do utraty kontroli nad sobą, do nagłej zmiany zachowania albo całkowitej zmiany poczucia tożsamości. Wszystko to jest jakby mechanizmem obronnym przed czymś, co jest głęboko skrywane w nieświadomości osoby. Mogą to być na przykład koszmarne wspomnienia z dzieciństwa, które osoba jako dziecko wyparła.

Objawy rozdwojenia jaźni

Objawy dla osobowości wielorakiej są dość specyficzne, gdyż u tej samej osoby występuje kilka osobowości, które bardzo różnią się między sobą. Różnią się nawet wspomnieniami. Mogą mięć również inną inteligencję, wiek, płeć czy preferencje seksualne. Co ciekawe, różnice dotyczą także cech somatycznych – alergii, ciśnienia krwi, pracy fal mózgowych. Pod tym względem osobowość wieloraka jest fascynującym i niezwykłym sposobem funkcjonowania człowieka. Ten fenomen jednak jest bardzo trudnym zaburzeniem.

Osobowość wieloraka a nieświadomość

Zaburzenie to jest bardzo rzadkie, dlatego też wzbudza wiele kontrowersji. Również z tego powodu trudno je dobrze zbadać. Wiadomo, że występuje częściej u kobiet i że ma silny związek z nieświadomością. Przyczyny wykształcenia się osobowości wielorakiej upatruje się w mechanizmie wyparcia wspomnień traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa. Są to wszelkie myśli, uczucia i skojarzenia z traumą. Jednym z przykładów takich zdarzeń z dzieciństwa jest molestowanie seksualne. Dziecko, które doświadczyło tego rodzaju traumy, przeżywa straszny stan dyskomfortu psychicznego. Atakowane jest z różnych stron skrajnymi uczuciami: od wstydu, przez lęk, tłumioną złość do poczucia winy. Jeśli przyjrzeć się tym wszystkim strasznym emocjom z tego punktu widzenia, w głowie bezbronnego malucha pojawia się emocjonalny wir, który nie ma ujścia. Psychika musi sobie z tym jakoś poradzić. Czasem jedynym możliwym sposobem jest wyparcie. Konsekwencją tego jest coś, co nazywamy dezintegracją ego, a więc rozbiciem wewnętrznego ja, rozdzieleniem się osobowości, dysocjacją.

Czy osobowość wieloraką można wyleczyć?

Jak każde zaburzenie psychiczne również i to podlega leczeniu. Zaburzenia osobowości wymagają jednak długiej terapii, nie jest to problem, który można rozwiązać w ciągu kilku sesji terapeutycznych. Główną rolę odgrywa psychoterapia, która dociera do odległych wspomnień, uzdrawia je, wypracowuje nowe mechanizmy funkcjonowania. Terapia zależy od nurtu psychoterapeutycznego. Terapię można również wesprzeć farmakologicznie. W przypadku zaburzeń osobowości trudno mówić o pełnym wyleczeniu. Terapia ma na celu wypracować nowy model funkcjonowania i pomóc osobie rozwijać się w dobrym kierunku. Zawsze jednak pod wpływem jakiegoś czynnika osoba może wrócić do starych schematów reagowania. Psychoterapia daje jednak możliwość kontrolowania tego stanu i w każdym przypadku osobowości wielorakiej warto się jej podjąć.


Bibliografia

Sidorowicz S. (red.), Psychiatria - praktyczny przewodnik kliniczny, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-151-8
Sidorowicz S. (red.), Psychiatria kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-95-7
Jarema M. Psychiatria w praktyce, Medical Education, Warszawa 2011, ISBN 978-83-62510-06-1
Bilikiewicz A. Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2776-4