Leczenie fobii

Psychologia rozróżnia strach od lęku. Strach jest normalnym uczuciem, które pojawia się w sytuacji realnego niebezpieczeństwa. Strach zatem ma charakter adaptacyjny i umożliwia przetrwanie. Lęk natomiast to stan irracjonalny – człowiek zaczyna bać się czegoś, co tak naprawdę mu nie zagraża. Katalog fobii specyficznych jest bardzo długi. Wyróżnia się tanatofobię, arachnofobię, zoofobię, klaustrofobię itp. Jest nawet lęk przed zachorowaniem na fobię i lęk przed lękiem, czyli tzw. lęk antycypacyjny. Jak leczyć patologiczny lęk przed czymś, czego człowiek normalnie nie powinien się bać? Jak radzić sobie z fobiami?

Metody terapii fobii

Do najbardziej skutecznych metod leczenia fobii specyficznych zalicza się metody wypracowane w nurcie behawioralno-poznawczym. Wśród tych technik wymienia się:

• systematyczną desensytyzację,
• zanurzanie (ang. flooding),
• terapię implozywną,
• modelowanie.

Metody behawioralne koncentrują się na tym, by wyeliminować uczucie lęku poprzez nauczenie pacjenta radzenia sobie ze źródłem niepokoju – czynnikiem, który wyzwala lęk. Behawioryści wychodzą bowiem z założenia, że fobie stanowią efekt uczenia się lęku. Człowiek nauczył się bać w danych sytuacjach, zatem trzeba pozbyć się patologicznego nawyku i oduczyć go niekonstruktywnych zachowań.

Systematyczna desensytyzacja to autorska technika terapeutyczna Josepha Wolpego, która składa się z trzech zasadniczych elementów: treningu relaksacyjnego, budowania hierarchii lęków i przeciwwarunkowania, czyli oduczania się strachu. Na początku pacjent uczy się rozluźniania poszczególnych partii mięśniowych, by w późniejszym etapie stan relaksacji wykorzystać w fazie neutralizacji strachu. Następnie pacjent razem z terapeutą tworzy hierarchię sytuacji, które wywołują u niego lęk – najbardziej przerażająca sytuacja znajduje się na początku listy. Końcowy etap terapii polega na stopniowym konfrontowaniu fobika z jego źródłem strachu. Konfrontacja jednak przebiega tylko i wyłącznie na poziomie wyobraźni, tzn. pacjent cierpiący na klaustrofobię ma wyobrażać sobie, że znajduje się w ciasnej windzie albo ogląda małe pomieszczenia na fotografiach.

Kolejna technika terapii fobii to zanurzanie – polega ona na sprawdzaniu realności niebezpieczeństwa. Uporczywość fobii wynika między innymi z faktu, że osoba cierpiąca na konkretny rodzaj fobii unika obiektu fobicznego, gdy tylko to jest możliwe. W ten sposób nie ma szansy się przekonać, że to, czego się boi, realnie wcale nie zagraża. Zanurzanie bazuje właśnie na zmuszeniu fobika do przebywania w obecności czegoś, co wyzwala w nim lęk. Flooding pozwala przekonać się pacjentowi, że nie ma się czego bać. W Polsce metoda zanurzania częściej jest określana jako terapia implozywna – rodzaj psychoterapii, kiedy pacjenta fobicznego wystawia się na działanie ekstremalnie silnego bodźca lękotwórczego, tzw. „rzucanie na głęboką wodę”. Możliwość zastosowania terapii implozywnej wymaga jednak w pierwszej kolejności wypracowania zaufania na linii pacjent-terapeuta.

W psychoterapii behawioralno-poznawczej w leczeniu fobii wykorzystuje się także modelowanie. Pacjent nie tylko oducza się bać, ale modyfikuje również swoje przekonania na temat bodźca fobicznego. W czasie terapii metodą modelowania fobik obserwuje kogoś zdrowego (modela), wykonującego daną czynność, np. biorącego pająka do ręki, której to czynności on sam nie byłby w stanie zrobić. Widząc, że nic złego się nie dzieje, pacjent z fobią będzie się mniej obawiać takiej sytuacji. Psychoterapeuta zachęca chorego, by komentował, co widzi, co czuje, zachęca go, by w końcu podszedł do obiektu, którego się boi. Oprócz modelowania, desensytyzacji, zanurzania czy terapii implozywnej stosuje się także techniki relaksacyjne, np. kontrolę oddechu. Mimo iż techniki terapii behawioralno-poznawczej zalicza się do najskuteczniejszych w walce z fobiami, czasami w przypadku głębokich zaburzeń trzeba zastosować farmakoterapię – leki przeciwlękowe i/lub przeciwdepresyjne. 

Bibliografia:

Seligman M.E., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2003, ISBN 83-7298-441-7.