Ksenofobia

Ksenofobia to strach przed ludźmi, którzy z jakichś powodów są uznani za obcych – może tu chodzić o narodowość, rasę, pochodzenie, wyznanie, orientację seksualną, język, kulturę czy subkulturę. Inną formą ksenofobii jest niechęć do obcych wpływów. Lęk może się także objawiać wrogością, a nawet agresją wobec jakichkolwiek form „inności”. Co ciekawe, ten rodzaj fobii objawia się przede wszystkim awersją, nie lękiem, choć lęk jest także obecny w tym zaburzeniu.

Objawy ksenofobii

Ksenofobia może mieć bardzo różnorodne objawy, uzależnione od natężenia zaburzenia. W przypadku ksenofobii dotyczącej ludzi, można zaobserwować:

• nienawiść w stosunku do osób uznanych za obce,
• bezwarunkową wiarę w stereotypy rasowe, narodowościowe lub etniczne,
• podejrzenia, także nieracjonalne, w stosunku do osób obcych.

Niechęć i zaburzenia lękowe u osoby ksenofobicznej może dotyczyć koloru skóry, innej kultury, subkultury, języka, zwyczajów, orientacji seksualnej, pochodzenia, narodowości lub jakiejkolwiek innej formy „inności”. Awersja może być bardziej uogólniona, dotycząca wszystkich narodowości poza własną, lub bardziej uszczegółowiona, dotycząca konkretnej grupy ludzi.

Ksenofobia kulturowa, czyli dotycząca zjawisk zaburzających „czystość kulturową” danego kraju, może objawiać się w następujący sposób:

• lęk przed utratą tożsamości,
• silna niechęć w stosunku do wszelkich zapożyczeń, np. językowych,
• lęk przed większością rzeczy, które nie powstały we własnym kraju.

Podczas gdy inne rodzaje fobii zazwyczaj wywołują u chorego pełną świadomość tego, że odczuwają irracjonalny lęk, który nie jest podzielany przez innych ludzi, osoby cierpiące na zaburzenia ksenofobiczne odczuwają przede wszystkim niechęć, która „maskuje” ich lęk. Nie przyznają oni, że odczuwają strach przed ludźmi, którzy się od nich odróżniają. Co więcej, osoby ksenofobiczne twierdzą, że ich niechęć jest, lub powinna być, podzielana przez społeczeństwo.

Ksenofobią można wyjaśnić zdarzające się na całym świecie pogromy ludności w jakiś sposób obcej – imigrantów, grup odrębnych kulturowo lub etnicznie, ale także ludzi, którzy zamieszkiwali dane tereny od wieków.

Rodzaje ksenofobii to na przykład:

• polonofobia,
• rusofobia,
• germanofobia.

Stanem odwrotnym do ksenofobii jest ksenolatria. Oznacza ona uwielbienie dla wszelkiej, lub konkretnej, formy odmienności.

Przyczyny ksenofobii

Wyjaśnieniem klinicznym dla ksenofobii jest traumatyczne przeżycie związane z konkretną grupą ludzi, wywołujące PTSD – zespół stresu pourazowego. Taka forma fobii została zaobserwowana po wojnie w Wietnamie. Żołnierze, którzy widzieli torturowanych kolegów z oddziału, zaczęli odczuwać silną niechęć do wszystkich osób o mongoloidalnej budowie twarzy.

Ksenofobia może być także wywołana (niektórzy psychologowie twierdzą, że ksenofobia nie musi być wywoływana, a „włączana” w naszej psychice) nie tyle przeżyciem, co poczuciem zagrożenia. Częstotliwość zachowań ksenofobicznych w stosunku do muzułmanów zwiększyła się na przykład po tragicznych zamachach z 11 września 2001 roku.

Ludzka psychika jest tak skonstruowana, że bardzo łatwo jest w nas wywołać irracjonalny lęk czy awersję w stosunku do jakiejkolwiek odrębnej grupy. Według badań nie musi to być grupa etniczna, gdyż podobny efekt przyniosły także sztuczne podziały na grupy. Agresja pojawiała się wtedy, kiedy jedna grupa (np. osób o niebieskich oczach) otrzymywała dodatkowe przywileje, których druga grupa (osób o ciemnych oczach) nie miała. Odruchy ksenofobiczne mogą być więc wywołane niesprawiedliwością, a także pogorszeniem się warunków życia.

Leczenie fobii tego rodzaju może być trudne ze względu na to, że osoby dotknięte zaburzeniem nie zdają sobie z niego sprawy. Uważają swój stan za prawidłowy. Leczenie ksenofobii to na przykład hipnoterapia, neurolingwistyczne programowanie i inne rodzaje psychoterapii.