Klaustrofobia

Klaustrofobia stanowi odmianę izolowanej postaci fobii. To rodzaj zaburzenia lękowego, irracjonalny, nielogiczny i niczym nieuzasadniony strach przed zamkniętymi i ciasnymi pomieszczeniami. Klaustrofobicy boją się np. przebywania w małych pomieszczeniach, w windach, samochodach, ciasnych przejściach albo obawiają się, że utkną i nie będą mogli wyjść z pozamykanego pokoju. Jak objawia się klaustrofobia i jak minimalizować paniczny strach przed zamkniętymi i ograniczonymi przestrzennie pomieszczeniami?

Przyczyny klaustrofobii

Istnieje wiele koncepcji tłumaczących genezę klaustrofobii, ale do dzisiaj większość z nich pozostaje raczej w sferze domniemań niż pewnych i potwierdzonych empirycznie dowodów naukowych. Behawioryści twierdzą, że klaustrofobia może być wynikiem warunkowania klasycznego, a więc nauczenia się strachu przed małymi pomieszczeniami, np. kiedy małe dziecko zostało w dzieciństwie zamknięte w szafie albo kiedy człowiek w życiu dorosłym pozostawał w zamknięciu przez dłuższy czas bez możliwości wyjścia – utknął w zepsutej windzie albo w wagonie metra. Klaustrofobię indukują również traumy, np. zatrzaśnięcie się w samochodzie może wyzwalać potem patologiczny strach przed zamkniętymi przestrzeniami. Nie bez znaczenia jest obserwacja, czyli uczenie się przez modelowanie – dziecko, widząc reagujących lękiem rodziców w ciasnych pomieszczeniach, z czasem samo zaczyna zachowywać się w podobny sposób.

Niektórzy twierdzą, że klaustrofobia może mieć charakter dziedziczny, a jeszcze inni, że stanowi pozostałość po porodzie. Po raz pierwszy sugestię taką wysunął Zygmunt Freud, twierdząc, że dziecko, przechodząc w czasie narodzin przez ciasny kanał rodny, narażone jest na traumę narodzin, która stanowi bazę dla rozwoju patologicznego lęku przed zamkniętymi przestrzeniami. Teoria Freuda sugeruje, że każdy z nas w jakimś sensie wykazuje skłonności klaustrofobiczne, a im cięższy poród, tym większe prawdopodobieństwo pojawiania się klaustrofobii w życiu dorosłym. Co ciekawe, trauma narodzin miałaby tłumaczyć również rozwój agorafobii – przeciwieństwa klaustrofobii, lęku przed otwartymi przestrzeniami. Agorafobia miałaby wynikać bowiem z opuszczenia bezpiecznej macicy i wyjścia na wielki i zagrażający świat.

Ostatnio pojawiły się nowe doniesienia, jakoby strach przed zamknięciem był obecny u każdego z nas, tylko ma on charakter uśpiony i pojawia się u poszczególnych jednostek z różnym nasileniem. Inni teoretycy wiążą klaustrofobię ze zjawiskiem urbanizacji, szybkim rozwojem miast i zagęszczeniem ludności. Po prostu na świecie żyje coraz więcej ludzi na coraz mniejszej powierzchni. Ponadto, pojawiły się badania naukowe nad związkiem klaustrofobii z percepcją przestrzeni osobistej. Okazuje się, że klaustrofobicy przeżywają tym silniejszy lęk, im szerzej definiują własną przestrzeń osobistą. Nie wiadomo dotąd, czy sposób spostrzegania to przyczyna pojawienia się patologicznego strachu, czy raczej konsekwencja klaustrofobii. Korelacja jednak istnieje. Przestrzeń osobista (na wyciągnięcie ramienia) ma znaczenie adaptacyjne – to, co można dosięgnąć dłonią jest albo potrzebne, ważne, użyteczne, albo zagraża i jest niebezpieczne. 

Objawy i leczenie klaustrofobii

Klaustrofobia manifestuje się szeregiem różnych reakcji psychologicznych i fizjologicznych. Do głównych objawów klaustrofobii zalicza się m.in.:

• napady paniki, obezwładniający strach,
• skrajny niepokój, lęk,
• przyspieszona akcja serca,
• przyspieszony i płytki oddech,
• zimne poty, dreszcze,
• poczucie bezradności,
• wrażenie zbliżającej się katastrofy, bycia w pułapce, 
• uczucie duszności, omdlenia, zawroty głowy.

Każdy może indywidualnie reagować w sytuacji zamknięcia w ciasnym pomieszczeniu. Ludzie cierpiący na klaustrofobię unikają sytuacji wyzwalających reakcje fobiczne, np. nie jeżdżą windą, nie korzystają ze środków transportu, nie wchodzą do ciasnych pomieszczeń typu strych, piwnica, jaskinia, wąskie korytarze itp. Obecnie nie ma skutecznej metody leczenia klaustrofobii, można jedynie łagodzić objawy napadów paniki. Stosuje się najczęściej leki przeciwlękowe oraz psychoterapię w nurcie behawioralno-poznawczym.