Co to jest nerwica?

Obecnie termin „nerwica” jest stosowany w odniesieniu do zaburzeń niepsychotycznych, czynnościowych, psychogennych, które charakteryzują się przewlekłym przebiegiem, występowaniem wielu różnych symptomów, często bardzo intensywnych i sprawiających choremu znaczne cierpienie. Aby zrozumieć tą chorobę, trzeba poznać jej przyczyny, objawy, a także dostępne formy leczenia. Taka wiedza może nam pomóc zrozumieć osoby cierpiące na zaburzenia nerwicowe.

Definicja nerwicy w klasyfikacji ICD-10

Zaburzenia nerwicowe są definiowane w klasyfikacji ICD-10 jako: „zaburzenia psychiczne niemające żadnego widocznego podłoża organicznego, w których nie dochodzi do zakłócenia oceny realności, a pacjent – zdając sobie sprawę z tego, które z przeżyć mają charakter chorobowy – nie ma trudności w rozróżnieniu między subiektywnymi, chorobowymi doświadczeniami a realnością zewnętrzną. Zachowanie może być nawet znacznie zaburzone, pozostaje jednak w granicach akceptowanych społecznie. Nie dochodzi do dezorganizacji osobowości. Podstawowymi objawami są: silny lęk, objawy histeryczne, fobie, objawy obsesyjne i kompulsywne oraz depresja”.

Prawdopodobnie pierwszym wrażeniem po przeczytaniu tej definicji jest zbytnia jej obszerność i zawiłość dla osoby niezwiązanej z medycyną, dlatego postaram się rozbić tę definicję na części pierwsze i każdą z nich osobno omówić.

„Zaburzenia psychiczne niemające żadnego widocznego podłoża organicznego…”

Brak podłoża organicznego oznacza, że pojawieniu się nerwic nie towarzyszą żadne zmiany w organizmie, głównie dotyczące ośrodkowego układu nerwowego, które można by było uchwycić na podstawie badań dodatkowych. Ważne jest rozgraniczenie, czy prezentowane przez pacjenta objawy nie są objawami chorób somatycznych, gdyż u pacjentów z chorobami somatycznymi również rozpoznaje się zaburzenia lękowe.

„(…) nie dochodzi do zakłócenia oceny realności, a pacjent – zdając sobie sprawę z tego, które z przeżyć mają charakter chorobowy – nie ma trudności w rozróżnieniu między subiektywnymi, chorobowymi doświadczeniami a realnością zewnętrzną…”

Pacjent cierpiący z powodu zaburzeń lękowych (nerwicy) jest w pełni świadomy objawów, których doświadcza. W praktyce oznacza to, że np. osoba z arachnofobią (lękiem przed pająkami) doskonale wie, że zwyczajny mały pająk nie stanowi dla niej żadnego zagrożenia, a mimo to nie potrafi tego lęku przezwyciężyć. Innym przykładem są osoby z zaburzeniami kompulsywnymi (nerwica natręctw), tzn. takimi, w których pacjent musi robić różne rzeczy, nie mając logicznych podstaw do ich wykonywania. Na przykład przed wyjściem z domu koniecznie musi wielokrotnie sprawdzić, czy kurki od gazu są pozakręcane, pomimo że już za pierwszym razem upewnił się, że nie są otwarte, i mógłby już spokojnie opuścić dom.


„(…) Nie dochodzi do dezorganizacji osobowości…”

Osobowość może być definiowana jako charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno-przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje. W przypadku tzw. dezorganizacji osobowości zachowania, myśli, dążenia i sądy pacjenta są nieadekwatne do danej sytuacji. W dodatku występuje brak więzi między poszczególnymi funkcjami psychicznymi, np. myśleniem a uczuciami. Przykładem może być osoba reagująca śmiechem na wieść o śmierci bliskiego. Dezorganizacja osobowości jest objawem charakterystycznym dla schizofrenii.

„(…) Podstawowymi objawami są: silny lęk, objawy histeryczne, fobie, objawy obsesyjne i kompulsywne oraz depresja”

Co to jest lęk?

Lęk jest to negatywny stan emocjonalny, związany z przewidywaniem nadchodzącego z zewnątrz lub pochodzącego z wewnątrz organizmu niebezpieczeństwa, objawiający się jako niepokój, uczucie napięcia, skrępowania, zagrożenia. W odróżnieniu od strachu jest on procesem wewnętrznym, niezwiązanym z bezpośrednim zagrożeniem lub bólem. Oznacza to, że strach jest stanem, w którym boimy się realnego zagrożenia, np. ognia w czasie pożaru. Lęk natomiast jest strachem przed nierealnym lub mało realnym zagrożeniem, np. lęk przed przejściem przez jakikolwiek most (gefyrofobia), co nie stanowi zazwyczaj przecież realnego zagrożenia.

Objawy histeryczne i fobie

Objawy histeryczne, w nowej nomenklaturze nazywane objawami dysocjacyjnymi, są to somatyczne objawy psychogenne, spowodowane istotnymi czynnikami emocjonalnymi, powstające i ustępujące w wyniku sugestii. Oznacza to, że w wyniku pewnych emocji pacjent prezentuje nieświadomie inne choroby, np. „bóle serca”, bóle głowy, bezgłos. Wszystkie te objawy mogą zniknąć, jeśli w odpowiedni sposób uda się zasugerować ich nieistnienie/bezzasadność. Często w takiej sytuacji pacjent tworzy złudzenie innej choroby.

Fobia to trwała tendencja lękowa do unikania określonych sytuacji, przedmiotów lub wyobrażeń. Towarzyszy jej również potrzeba aktywnego unikania przedmiotu fobii. Jest bardzo wiele rodzajów fobii, np.: agorafobia – lęk przed otwartą przestrzenią, arachnofobia – lęk przed pająkami, akrofobia – lęk przed wysokością, nyktofobia – lęk przed nocą oraz wiele innych.

Objawy obsesyjne i kompulsywne i depresja

Obsesje są to nawracające i uporczywe myśli lub wyobrażenia, które są doświadczane jako pozbawione sensu. Na przykład osoba religijna myśli w kościele o seksie z księdzem albo policjant ma przerażające myśli nakazujące mu zabijać przechodniów. Takie myśli nie są realizowane, lecz wywołują duży dyskomfort, czasem cierpienie osoby nimi dotkniętej. Kompulsje są to powtarzane, celowe i zamierzone czynności, które stanowią reakcję na myśli i wyobrażenia natrętne, np. opisywane już wielokrotne sprawdzanie kurków od gazu przed wyjściem z domu.

Na depresję składają się takie objawy, jak: długotrwałe, stale utrzymujące się przygnębienie, któremu towarzyszą obniżenie zdolności przeżywania przyjemności, pesymizm, obniżenie aktywności życiowej, zaburzenie popędu.

Podziały zaburzeń nerwicowych

Do zaburzeń nerwicowych ICD-10 zalicza:   

• zaburzenia lękowe, w tym w postaci fobii,    
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (dawniej nerwica natręctw),    
• reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne,    
• zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne),    
• zaburzenia występujące pod postacią somatyczną.

Opis każdej grupy byłby zbyt obszerny, by zmieścić się w obrębie tego opracowania. Zapraszam do kolejnych artykułów, w których znajdą się szczegółowe informacje dotyczące poszczególnych zaburzeń.


Bibliografia

Bilikiewicz A. Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2776-4
Krzyżowski J. Natręctwa, obsesje, kompulsje, Medyk, Warszawa 2003, ISBN 83-87340-04-9
Imielski W. Zaburzenia psychiczne i emocjonalne, SCHOLAR, Warszawa 2010, ISBN 978-83-7383-440-8
Kokoszka A. Zaburzenia nerwicowe. Postępowanie w praktyce ogólnolekarskiej, Medycyna Praktyczna, Kraków 2004, ISBN 83-7430-004-3

Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego